Discriminatie

"Wie doet vandaag de column?" "Die dikke met die bril". In tegenstelling waarschijnlijk tot "die lange magere".

Een dikke vrouw van tweeënvijftig. Een rijpe dame met overgewicht. Een vrouw met ervaring die nogal wat gewicht in de schaal legt. Een aantal omschrijvingen van mezelf die stuk voor stuk niet voorkomen dat ik op minimaal drie eigenschappen word gediscrimineerd. Eigenschappen waar ik niets aan kan doen. Ik ben nou eenmaal in 1956 geboren als vrouw. En mijn voorouders waren sterk in het overleven en die hebben mij hun stofwisseling meegegeven.

Dan heb ik het nog makkelijk. Want in die lange rij van discriminerende, onderscheidende, eigenschappen sta ik nog redelijk bovenaan.
Hoe ziet dat lijstje er uit:
Bovenaan staat de man. Mits hij blank is, niet al te laag opgeleid, slank en onder de veertig en bovendien goed Nederlands spreekt.
Daarna de vrouw. De slanke, blanke, jonge, Nederlandssprekende vrouw.
Dan kom ik. En met mij de oudere, wat gezette man.
Daarna komt er een hele tijd niets en dan komen we aan mensen met een andere huidskleur en mensen die niet perfect Nederlands spreken. Ook daar is onderling weer het verschil tussen jong en oud, man en vrouw.

Voor al die verschillen bestaan woorden. Woorden die in de loop van de jaren veranderen van betekenis, woorden die in de loop van de jaren positiever of negatiever zijn geworden.
Letterlijk betekent discriminatie niets anders dan 'onderscheid maken'. Taal maakt onderscheid. Taal geeft namen aan bepaalde voorwerpen.
Als we geen onderscheid konden maken, zouden een tafel en een stoel allebei een 'voorwerp met vier poten' zijn. En wisten we niet dat we op de een zitten en op de ander meestal niet. En dat we het niet over een hijskraan hebben.
Dus in die zin is het goed dat er discriminatie is. Maar ik zei het al: woorden en uitdrukkingen veranderen van betekenis. Denk bijvoorbeeld aan het Engelse woord 'gay'. Toen Ivanhoe in de persoon van een piepjonge Roger Moore over ons zwartwitte tv-scherm galoppeerde, was hij 'bold and gay', brutaal en vrolijk. Een schelm dus. Tegenwoordig denk ik niet dat we Ivanhoe nog 'gay' zouden noemen. Want 'gay' heeft nu de betekenis gekregen van 'homofiel'. En dat was Ivanhoe niet volgens mij.

Maar ook de Nederlandse taal barst al heel lang van de discriminerende woorden en uitdrukkingen. In de huidige betekenis van het woord discriminatie. Als je iets 'met de franse slag' doet, betekent dat dat je het oppervlakkig doet. Dat zegt iets over hoe de Nederlanders de Fransen beoordelen. Dat is anders dan we naar de Duitsers kijken, met hun duitse 'gründligkeit'.
En een 'poolse landdag' lijkt waarschijnlijk meer op een 'huishouden van Jan Steen' dan op een verstild binnenhuisje van Vermeer.

Ik draag al sinds mijn achtste een bril. Ik werd 'brillenjood' genoemd op school. Ik kan er alleen maar naar raden waar het vandaan komt: Joden waren belezen mensen, die veel studeerden in de torah. Hadden ze daarom slechtere ogen en droegen ze vaker een bril?
Discriminatie is vooral onderscheid maken op grond van vooroordelen. Want mijn Poolse hulp in de huishouding maakte mijn huis absoluut niet schoon met de Franse slag en lang niet alle Joden dragen een bril.
En dikke oude vrouwen zijn ook niet per definitie dom.

Christa, maart 2009