Vier vijf mei

Op vier mei herdenken we onze oorlogsslachtoffers. Om acht uur zwijgen de klokken, om acht uur gaan de straatlantaarns aan en om acht uur staat niet iedereen even stil, maar veel mensen wel. Stilstaan om te gedenken en stilstaan bij wat er ooit gebeurd is en waarvan we zeggen: dat mag nooit meer gebeuren. Helaas weten we beter. Het gebeurt nog steeds.

Sinds 1980 heeft vier mei voor mij overigens ook nog een klein, eigen herdenkingsmomentje. Om half acht 's avonds stierf mijn moeder. Onwezenlijk op zo'n dag en een datum die je niet kan vergeten, al zou je willen.

En dan is het de dag daarna vijf mei. De dag dat we vieren dat er voor Nederland een einde kwam aan de tweede wereldoorlog.

De beste slogan om bevrijdingsdag te vieren die ik ken: Vier Vijf Mei! Vier het omdat we nooit mogen vergeten wat het is om vrij te zijn.

Vrij zijn.
Vrij om te geloven wat je wilt, vrij om te houden van wie je wilt. En niet, zoals in Iran, het risico lopen onthoofd te worden als je er openlijk voor uitkomt dat je homo bent of Christen.

Vrij om te trouwen met wie je wilt. Of om niet te trouwen als je dat niet wilt. Vrij om van meer dan een mens te houden en met meer dan één mens samen te wonen als je dat wilt.

Vrij om bijvoorbeeld eens in de zoveel tijd naar de hammam te gaan en daar contact te hebben met wie je maar wilt, of je nu allochtoon of autochtoon ben, van Nederlandse, Marokkaanse of Turkse afkomst of waar je dan ook vandaan komt.

Vrij om te gaan en te staan waar je wilt. En natuurlijk het liefst zonder toezichtcamera's.

Vrij om - ook 's avonds laat - als vrouw alleen over straat te gaan zonder angst om aangevallen te worden.

Vrij om - ook als je wat ouder bent - bij iedere pinautomaat geld te halen zonder angst om overvallen te worden.

Vrij om je fiets ergens neer te zetten in de wetenschap dat hij er nog staat als je terugkomt.

Vrij om te kunnen leven zonder vooroordelen.

Vrij om naar de wereld te kijken door de blauwe ogen van een blonde, middelbare, Westeuropese vrouw. Maar ook vrij om rekening te houden met al die andere mensen die door heel andere ogen naar diezelfde wereld kijken en dan vaak een heel andere wereld zien. Praten met die mensen en met verwondering kijken naar elkaars wereld en proberen daar iets van te begrijpen.

Vrij, om hier voor de radio, te horen over de hele wereld via internet, te kunnen zeggen wat ik wil en wanneer ik dat wil.

Vrij om anderen ook die vrijheid te geven. Samen vrij om elkaar niet te beknotten in die vrijheid, en vrij om elkaar te respecteren en niet moedwillig te kwetsen.

Vrij om onbevangen te zijn. Vrij om iets tegen iemand te zeggen zonder je woorden op een goudschaaltje te moeten leggen om niet verkeerd begrepen te worden.

Dus ook vrij om spotprenten te maken en vrij zijn om te kiezen daar niet naar te kijken. Vrij zijn om je er niet door te laten kwetsen, want als ze kwetsend bedoeld zijn, dan zegt dat iets over de tekenaar.

Vrij zijn betekent dan ook: geen fatwah uitspreken over die vrije schrijver en die vrije tekenaar. Vrij zijn betekent namelijk ook: hun ook in vrijheid laten leven.

Vrij om stereotypen los te kunnen laten. Vrij om te weten dat niet iedere Duitser een rotmof is, en niet iedere Marokkaan een tasjesdief, en niet iedere Nederlander een krentenkakker.

Vrij zijn om te leren wat je wilt, waar je maar wilt. En waar de discussie deze ochtend over gaat: die laatste vrijheid hangt, net als al die andere vrijheden, nauw samen met veiligheid. Want op het moment dat je je niet meer veilig voelt, op dat moment ben je ook niet meer vrij om te doen en laten wat je wilt. Want als je iets doet wat een ander niet aanstaat, zou je daarom aangevallen, gewond kunnen worden. Zelfs op school. Waar nu, ook in Nederland, mensen rondlopen met wapens. Moeten mensen dan niet vrij zijn om wapens bij zich te hebben? Valt dat ook niet onder vrijheid? Ja, maar als sommige mensen wapens bij zich hebben en anderen niet, dan gaan die anderen zich al gauw onveilig voelen. Dan zijn die anderen niet meer vrij in hun doen en laten.

Wat beweegt de mensen die denken dat ze een wapen nodig hebben als ze naar school gaan? Voelen zij zich zonder wapen niet veilig? Maar door hun wapens voelen anderen zich niet veilig. Zo beland je in een neerwaartse spiraal. Hoe kunnen we die ombuigen? Met wapendetectiepoortjes? En dan? Hoe straf je iemand die je betrapt op wapenbezit? Wat gaat iemand doen die zijn mes moet inleveren? Gaat hij een groter mes halen? Of een pistool?

Vragen waar ik geen antwoord op weet. Problemen waar ik geen oplossing voor weet. Maar ik hoop dat we ooit allemaal vrij kunnen zijn. In dit land, ons land, Nederland.

Vier Vijf mei!

Christa, mei 2006